Fundusze europejskie dla sektora ochrony zdrowia

I. Dokonywanie przekształceń samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej (obecnych bądź potencjalnych beneficjentów tzw. środków europejskich) w spółki prawa handlowego prowadzące zakłady opieki zdrowotnej nie oznacza, że zakłady te będą automatycznie zmuszone do zwrotu środków otrzymanych w ramach różnych programów operacyjnych. Konieczność taka powstanie tylko w przypadku zidentyfikowania naruszenia tzw. zasady trwałości projektów.

 

II. W przypadku projektów współfinansowanych przez fundusze strukturalne i Fundusz Spójności, przepisy dotyczące „zasady trwałości” zawarte są w:

-art. 30 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 stanowiącego podstawę prawną dla wdrażania m. in. Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego

oraz

-art. 57 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 stanowiącego podstawę prawną dla wdrażania m. in. Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” oraz Regionalnych Programów Operacyjnych.

 

Z obu przywołanych przepisów wynika, iż z niedochowaniem zasady trwałości mamy do czynienia w sytuacji, kiedy projekt zostanie poddany przez Beneficjenta tzw. „znaczącej modyfikacji”. Należy przy tym pamiętać, że o ile definicja znaczącej modyfikacji jest taka sama w obydwu rozporządzeniach, to okres czasu, w jakim nie powinna wystąpić, jest różny dla starej i nowej perspektywy finansowej. W przypadku perspektywy 2004-2006 okres trwałości wynosi pięć lat od dnia podpisania umowy o dofinansowanie projektu /wydania decyzji o dofinansowaniu, natomiast w przypadku perspektywy 2007-2013 przedmiotowa zasada obejmuje termin pięciu lat liczonych od zakończenia realizacji projektu (lub trzech lat w przypadku projektów MŚP, których celem jest utrzymanie inwestycji lub utworzonych miejsc pracy).

 

III. Już samo wystąpienie „znaczącej modyfikacji” oznacza złamanie zasady trwałości projektu. Znacząca modyfikacja nie jest jedną z kilku przesłanek, które muszą być spełnione, by można stwierdzić złamanie zasady trwałości, lecz jest jedyną i wystarczającą przesłanką, której wystąpienie oznacza złamanie zasady trwałości projektu.

 

IV. Sama „zmiana charakteru własności” infrastruktury wybudowanej lub zakupionej w ramach projektu, o której mowa w lit. b art. 30 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 (art. 57 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006) tj. np. samo przekształcenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w spółkę kapitałową nie oznacza automatycznie złamania zasady trwałości.

 

 

V. Komisja Europejska potwierdziła, że „zasadnicza modyfikacja”, czyli złamanie zasady trwałości występuje wtedy, gdy zachodzi:

- przynajmniej jedna przesłanka z lit. b art. 30 ust. 4 lub art. 57 ust. 1 ww. rozporządzeń jako przyczyna, tj. np. zmiana charakteru własności elementu infrastruktury, np. przekształcenie

 

 

- przynajmniej jedna przesłanka z lit. a art. 30 ust. 4 lub art. 57 ust. 1 ww. rozporządzeń jako skutek, tj. np. uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny, np. sprzedaż udziałów/akcji po cenie wyższej niż cena ich nabycia.

 

 

VI. Brak jest w prawie wspólnotowym definicji pojęcia „zmiana charakteru własności”. Z opinii KE (aczkolwiek niejednoznacznej i niewyczerpującej) wynika, że gdy poprzedni i obecny właściciel są podmiotami publicznymi nie mogą wystąpić przesłanki z lit. a art. 30 ust. 4 lub art. 57 ust. 1 ww. rozporządzeń, np. uzyskanie nieuzasadnionej korzyści. Natomiast gdy poprzedni właściciel był podmiotem publicznym, a kolejny jest podmiotem prywatnym lub z udziałem kapitału prywatnego „najprawdopodobniej” wystąpi przesłanka z lit. a art. 30 ust. 4 lub art. 57 ust. 1 ww. rozporządzeń, tj. uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez nowego właściciela. Tzw. „prywatni” udziałowcy/akcjonariusze mogą bowiem uzyskać nieuzasadnione korzyści np. poprzez uczestnictwo w zysku spółki (wypłata dywidendy) albo poprzez zbywanie swoich udziałów/akcji po cenie wyższej niż cena nabycia, gdyż poprzez realizację projektu wzrosły aktywa spółki. Również podmioty publiczne mogą uzyskać nieuzasadnione korzyści, gdyż za udziały/akcje w tworzonej spółce mogą uzyskać wyższą cenę niż w sytuacji, gdy nie byłby realizowany projekt finansowany z funduszy strukturalnych.

 

 

 

VII. W związku z powyższym, w opinii Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, aby nie dopuścić do złamania zasady trwałości, beneficjent powinien łącznie zachować następujące warunki:

- majątek wytworzony z udziałem środków unijnych będzie faktycznie wykorzystywany przez NZOZ należący do spółki jst w celach, do których majątek był wykorzystywany przez zlikwidowany SPZOZ,

 

- majątek, w oparciu o który NZOZ będzie wykonywał świadczenia zdrowotne, nadal będzie de facto (za pośrednictwem spółki kontrolowanej) majątkiem określonej jst realizującej za ich pośrednictwem zadania własne z zakresu ochrony zdrowia,

 

- zachowana zostanie pełna kontrola jst nad spółką prowadzącą NZOZ (100% udziałów/akcji).

 

 

VIII. Do rozstrzygania kwestii przestrzegania zasady trwałości w odniesieniu do poszczególnych przypadków, z racji na złożoność problemu, należy podchodzić w sposób indywidualny. Instytucjami, które mają prawo do ostatecznego rozstrzygania spornych kwestii w przedmiotowym zakresie są w przypadku funduszy strukturalnych poszczególne Instytucje Zarządzające.